أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
131
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
دربارهء متن صيدنه و اصول ترجمهء آن در صيدنه پيش از همه ، تفاوتهاى بزرگ عنوانها نه تنها از نظر حجم بلكه از نظر محتوا نيز به چشم مىخورد . بسيارى از آنها بسيار جامع نوشته شده و چندين سطر را اشغال مىكند . بيرونى افزونبر اشاره به مترادفهاى مادهء مورد نظر ، به زبانهاى گوناگون و توصيف مشروح آن ، خواننده را به سير در عرصههاى گوناگون دانش آن زمان هدايت مىكند . او از نتايج مشاهدات خود خبر مىدهد ، به منبع داروها اشاره مىكند ، از جنس خوب و بد آنها و از جانشينهاى آنها سخن مىگويد . قطعات منظوم نيز عمدتا در عنوانهاى پرحجم مانند اين شمارهها ديده مىشود : 7 ، 13 ، 16 ، 17 ، 35 ، 38 ، 39 ، 72 ، 78 ، 84 ، 102 ، 117 ، 164 ، 171 ، 194 ، 200 ، 219 ، 237 ، 267 ، 270 ، 282 ، 345 ، 346 ، 357 ، 358 ، 372 ، 384 ، 388 ، 396 ، 415 ، 435 ، 438 ، 476 ، 480 ، 485 ، 494 ، 498 ، 514 ، 515 ، 560 ، 571 ، 577 ، 632 ، 633 ، 658 ، 705 ، 708 ، 725 ، 740 ، 741 ، 753 ، 798 ، 799 ، 807 ، 820 ، 839 ، 861 ، 870 ، 880 ، 884 ، 887 ، 892 ، 895 ، 919 ، 921 ، 930 ، 974 ، 975 ، 992 ، 1015 ، 1025 ، 1033 ، 1034 ، 1037 ، 1058 ، 1062 ، 1064 ، 1070 ، 1072 ، و 1113 . اما در مقابل ، عنوانهايى با يك يا چند نقل بىهيچ توضيح اضافى ، اندك نيست . اين امر را بايد بيشتر به ناتمام ماندن صيدنه نسبت داد تا به اهميت و معروفيت مادهء بررسى شده . بيرونى فرصت پرداخت و اصلاح همهء عنوانها را بهگونهاى يكسان نيافت و بسيارى از آنها را النهشعى به صورت مجموعهاى از مدارك گردآورىشده باقى گذاشت . ظاهرا بيرونى در نظر داشت تا از نو به اين عنوانها بازگردد و آنها را با مدارك تازهاى كامل كند . بهعنوان نمونه مىتوان به شمارهء 958 ( مرواريد ) اشاره كرد . متن اين شماره فقط شامل يك نقل كوتاه از رازى است كه در آن تنها از جانشين مرواريد سخن رفته است ، در صورتى كه در الجماهر حدود 60 سطر متن چاپى را به مرواريد اختصاص داده